Bilgiyi işleme kuramı

BİLGİYİ İŞLEME KURAMI

Bu çalışmada bilgiyi işleme kuramı hakkında ve bilgiyi işleme kuramının eğitimde uygulanması hakkında bilgileri bulabileceksiniz. Bu çalışma ile birlikte bilgiyi işleme kuramı hakkında daha kapsamlı bilgilere ulaşmak ve bilgiyi işleme kuramı üzerinde yapılan araştırmalar hakkında bilgi edinmek amaçlanmıştır.

BELLEK TÜRLERİ

Bilgiyi işleme kuramına göre üç tür bellek vardır. Bunlar; duyusal kayıt, kısa süreli bellek ve uzun süreli bellek.

Duyusal Kayıt

Günlük yaşamımızda, çevremizden gelen sürekli bir uyarıcı bombardımanına tutulmaktayız. Örneğin; güneşin parlaklığı, bir çocuğun ağlama sesi, egsoz kokusu vb. uyarıcılar bunlardan bazılarıdır. İşte bilgiyi işleme, çevreden gelen bu uyarıcıların alınmasıyla başlar.

Çevreden gelen uyarıcılar duyu organları yolu ile duyusal kayıda gelirler. Ancak dikkat ve algı süreçleri ile bu bilginin bir kısmı alınır ve kısa süreli belleğe gönderilir.

Duyusal kayıtın kapasitesi sınırsızdır. Ancak bilgi çok kısa bir süre burada kalabilmektedir. Dolayısıyla gelen bilgi anında işlenmezse, çok hızlı bir şekilde kaybolur. Bu nedenle duyusal kayıt, anlık bellek olarak ta isimlendirilir.

Duyusal kayıdın içerdiği bilgi özgün uyarıcının tam bir kopyasıdır. Görsel duyular duyusal kayıt tarafından aynı fotoğraf gibi ,kısa bir süre için kodlanır. Aynı şekilde işitsel duyular da ses kalıpları olarak kodlanır. Bazı araştırmacılar bilginin duyusal kayıtta kalış süresinin yarım saniyeden daha az olduğunu belirtmişlerdir (Gage ve Berliner, 1988; McCown ve Roop, 1992 ). Moates ve Schumacher (1980) ise, duyusal belleğin işitsel bilgi için yaklaşık dört saniye; görsel bilgi için yaklaşık bir saniye süren, uyarıcının tam bir kopyasının tutulduğu bilgi deposu olduğunu savunmuşlardır (Akt; Eggen ve Kauchak, 1992). Böylece duyusal kayıt her duyu için farklı kodlama biçimlerinin olduğu , sınırsız kapasitesi ile bilginin çok kısa tutulduğu bir bellek türüdür.

Duyusal kayıdın kapasitesinin sınırsız olmasına karşın gerekli bilgiler işlenmezse kaybolur ya da varolan bilgi yeni bilgi tarafından itilir. Birey dikkat ve algı süreçleri yoluyla bu bilgiyi işleme şansına sahiptir. İşlenen bilgi bir sonraki sisteme yani kısa süreli belleğe geçer. Kısa süreli belleğin kapasitesinin sınırlı olması nedeniyle işlenemeyen bilgi, duyusal kayıttan kaybolacaktır.

Kısa Süreli Bellek

Duyusal kayıttan dikkat ve algı süreçleri sonunda ayrılan bilgi , sistemin ikinci öğesi olan kısa süreli belleğe geçer. Kısa süreli belleğin hem bilgi tutma süresi, hem de kapasitesi sınırlıdır.

Kısa süreli hafıza, bir kere kullanmak üzere bilgileri saklar. Duyu organlarından gelen bilgiler kısa süreli hafızaya gelir. Anlık zihnimiz kısa süreli belleğimizdir. Bu yüzden buna işleyen bellek de denir.

Miller (1956) kısa süreli belleğin kapasitesinin yaklaşık 72 birimlik bilgi olduğunu belirtmektedir (Akt; Tuckman, 1991;116). Ancak bireyler her birimin büyüklüğünü artırarak kapasiteyi fazlalaştırabilirler. Gruplama (chunking) adı verilen bu işlemle kısa süreli belleğin sınırlılığı artırılır . Örneğin; 5 7 2 8 9 1 0 olan 7 birimlik bir sayı dizisi 57 28 9 10 olarak gruplanırsa 4 birim haline gelir. Ancak bir birimde bulunması gerekli bilgi miktarı ne büyüklükte olmalıdır sorusu henüz yanıtlanmamıştır (Senemoğlu, 1997; s.275).

Kısa süreli bellekte bilginin kalma süresi yaklaşık 20-30 saniyedir. Bilginin kısa süreli bellekte daha uzun süre kalması , bilgi üzerinde düşünmek ve onu yinelemekle sağlanır. Kısa süreli bellekte zihinsel tekrarın (rehearsal) öğrenmede önemi büyüktür. Kısa süreli bellekte kalan bilgi tekrar yoluyla büyük bir olasılıkla uzun süreli belleğe geçer. Kısa süreli belleğin kapasitesinin sınırlılığı nedeniyle geçiş yaptırılamayan bilgi yeni gelen bilgilerin zorlamasıyla kaybolur.

Kısa süreli belleğin işlevlerini şu şekilde özetleyebiliriz:

1.Duyusal kayda gelen yeni bilgi ile uzun süreli bellekte depolu bulunan eski bilgileri karşılaştırır ve eşleştirir.

2.Uzun süreli bellekteki örgütlenmiş bilgilerle, yeni gelen bilgileri bütünleştirir.

3.Yeni gelen bilgilerin sesli veya sessiz tekrarlar yoluyla kısa süreli bellekte kalmasını sağlar.

4.Uzun süreli bellekteki bilgileri etkin hale getirip örgütleyerek, davranış haline dönüştürür.

Kısa süreli belleğe bilgi, duyusal kayıt ve uzun süreli bellekten gelir. Genellikle her ikisi aynı anda olur. Örneğin; birey bir kuş ile karşılaştığında, kuşun imgesi kısa süreli belleğe geçer, aynı anda uzun süreli bellekten kuşlara ilişkin bilgi araştırılır ve kuşun hangi tür olduğu belirlenir. Kısaca,tanımlama aynı anda gelir, çünkü, kuşa ilişkin tüm bilgiler uzun süreli bellekte depolanmıştır (Slavin, 1988; 150).

Uzun Süreli Bellek

Uzun süreli bellek, iyi öğrendiğimiz bilgiyi sürekli olarak depoladığımız bellek türüdür. Bilgi kısa süreli bellekte çok kısa süre kalmasına karşın, uzun süreli bellek bilginin sürekli depolandığı yerdir. Ashcraft (1989) uzun süreli belleği, kitaplara milyonlarca girişi olan bir kütüphaneye benzetmektedir. Düzenlenmiş bilgiler, gerektiğinde kullanıma hazır olarak beklemektedir.

Uzun süreli bellek, bilgiyi her istendiğinde kullanılmaya izin veren bir ağa sahiptir ve kapasitesi sınırsızdır.

Uzun süreli bellekte bilgiyi, istediğimiz uzunlukta ve miktarda depolar ve asla unutmayız. Bu konudaki problem, gerektiği zaman doğru bilgiyi bulmaktır. Uzun süreli bellekte bilgiler kaybolmaz, ancak bilgi, uygun biçimde kodlanmamış ve uygun yere yerleştirilmemişse, geri getirmede zorluklarla karşılaşılır.

Uzun süreli bellekte birçok farklı bilgi bulunur. Görsel imgeler, duygular, tatlar, sesler, kokular, problem çözmek için stratejiler, dili anlamaya yarayan kurallar, olaylar, çocuklukta geçirilen deneyimler gibi (McGrow ve Roop, 1992). Ancak kısa süreli bellekte olduğu gibi, uzun süreli belleğe bilgi hızla girmez, biraz zaman ve güç gerekir.

Kimi kuramcılar, uzun süreli belleği anısal bellek (episodic memory) ve anlamsal bellek (semantic memory) olarak iki temel bölümden oluştuğunu ileri sürerken, kimi kuramcılar da bunlara işlemsel belleği (procedure memory) eklemektedirler.

Anısal bellek; kişisel yaşantılarımızın depolandığı bölmedir. Burası adeta otobiyografik bellek olarak iş görür. Yaşamımız süresince başımızdan geçen olaylar burada depolanır. Ancak anısal bellekteki olağan ve sürekli tekrarlanan olayların hatırlanması oldukça güçtür. Çünkü yeni olaylar öncekileri  bozabilir. Bu nedenle zaman bakımından yakın olaylar, öncekilerden daha kolay hatırlanır. Ancak önemli, özel, olağandışı olan olaylar çaba gerektirmeksizin kolayca hatırlanabilir.

Anlamsal bellek; uzun süreli belleğin kurallar, genellemeler, kavramlar, problem çözme becerileri gibi genel bilgilerin yer aldığı bölümdür. Paivio (1971) anlamsal bellekte sözel ve görsel kodların birlikte ağ gibi birbirine bağlanarak bilginin depolandığını belirtir. Birçok psikolog da bilginin hem görsel hem de sözel olarak kodlanmasının anımsamayı kolaylaştırdığını kabul etmektedir.

Anısal ve anlamsal bellek arasındaki fark ise şudur: Anlamsal bellek bilginin temel öğelerini kavramları içerir. Anısal bellekte ise, anlamsal belleğin kapsadığı bilgiyi kullanarak oluşmuş bir roman, bir öykü, bir film gibidir. Yani anlamsal belleğin kapsadığı bilgilerin, kavramların özel bir biçimde bir araya getirilmiş formlarıdır.

İşlemsel bellek; belli bir işlemin nasıl yapıldığına ilişkin bilgilerin saklandığı bellek bölümüdür. İşlemsel bellekte işlemlerin basamaklarının oluşması uzun zaman alır, ancak oluştuktan sonra anımsanması çok kolaydır. Örneğin;yüzmenin öğrenilmesi zaman alır ancak unutulmaz. İşlemsel bellek durum-etkinlik kuralları deposudur. Bireyler tüm durum-etkinlik kurallarını gerekli bir biçimde belirtemezler ama gerekeni yaparlar. İşlem ne denli çok yinelenirse o denli doğal tepkiye dönüşür (Woolfolk, 1993).

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

trabzon escort dns sunucusu yanıt vermiyor sex hikayeleri seks hikayeleri free porn tipobet ordu escort ordu escort sakarya escort sakarya escort tekirdağ escort tekirdağ escort tekirdağ escort tekirdağ escort uşak escort uşak escort uşak escort yalova escort yalova escort yalova escort yozgat escort yozgat escort zonguldak escort zonguldak escort
çeşme escort
kemer escort
çorlu escort